Online risico’s: waarom we onze ogen niet kunnen sluiten

Online buitensluiten lijkt misschien iets kleins: een appgroep waar je niet in zit, een bericht dat niet beantwoord wordt, of een foto die niet wordt gedeeld. Maar het kan net zo pijnlijk zijn als buitensluiten op het schoolplein en nog onzichtbaarder.

Bovendien is dit slechts één van de online risico’s. Een kind kan een pester zijn, gepest worden, of kwetsbaar zijn op andere vlakken, bijvoorbeeld rond online seksualiteit of online veiligheid. Niets is wat het lijkt. Kinderen zitten niet meer in de leeftijd dat ze met alles bij hun ouders komen, waardoor veel gebeurtenissen online verborgen blijven.

De KPN-campagne Iedereen Behalve, in samenwerking met zangeres S10, laat zien hoe pijnlijk het kan zijn als een kind online buitengesloten wordt. In het filmpje wordt het verhaal van een tiener getoond die merkt dat hij of zij door klasgenoten niet wordt uitgenodigd, berichten niet beantwoord worden en foto’s niet gedeeld worden. Het filmpje maakt zichtbaar wat vaak onzichtbaar blijft: hoe een kind zich voelt bij buitensluiting, en hoe groot de impact kan zijn op het zelfvertrouwen en de sociale contacten.

Uit onderzoek blijkt dat 1 op de 4 jongeren maandelijks te maken krijgt met online buitensluiten. En het zijn niet alleen de kinderen die altijd alleen lopen of al eenzaam zijn, ook kinderen die gewoon vrienden hebben, kunnen dit meemaken. En toch hoor je vaak van ouders: “Mijn kind? Nee, dat overkomt ons niet.” Dat is een vorm van wegkijken. Alleen omdat wij het niet zien, betekent het niet dat het niet gebeurt.

Een opvallend aspect van pesten op de middelbare school is dat het vaak gaat om ogenschijnlijk kleine dingen. Bijvoorbeeld dat een kind niet het juiste merk kleding draagt, een andere telefoon heeft, of iets doet wat “niet normaal” wordt gevonden in de groep. Vooral bij meisjes komt dit veel voor en wordt dit vanuit de ontwikkelingspsychologie gezien als relationele agressie: niet-fysieke agressie die bedoeld is om een ander psychisch te kwetsen. Denk aan schelden, negeren of onaardige dingen zeggen. Bij jongens komt pesten vaker in de vorm van fysieke agressie voor. Dit soort pesten is vaak moeilijk te zien, maar kan net zo schadelijk zijn als fysiek pesten. In het filmpje van de campagne Iedereen Behalve is duidelijk sprake van relationele agressie.

Waarom tieners vaak niet naar hun ouders gaan

Tieners praten vaak niet over pesten of andere online problemen om meerdere redenen: ze schamen zich, zijn bang voor de reactie van hun ouders, of willen zich onafhankelijker voelen. Soms denken ze dat het hun eigen schuld is en dat ze het zelf moeten oplossen. Bovendien is het normaal dat tieners zich in deze fase meer richten op leeftijdsgenoten dan op ouders.

Belangrijke redenen zijn onder andere:

• Schaamte en schuldgevoel: Ze voelen zich schuldig of beschaamd over wat er gebeurt.

• Angst voor de reactie: Bang dat ouders zullen schreeuwen, panikeren of teleurgesteld zijn.

• Onzekerheid en onmacht: Ze weten niet wat ze van hun ouders kunnen verwachten of voelen zich machteloos.

• Behoefte aan onafhankelijkheid: Ze willen hun eigen problemen zelf oplossen.

• Focus op leeftijdsgenoten: Vrienden krijgen vaak prioriteit boven ouders in deze fase.

• Gebrek aan vertrouwen: Ze denken soms dat ouders het niet zullen begrijpen of niet de juiste hulp kunnen bieden.

• Moeite met communicatie: Het kan lastig zijn om gevoelens en gedachten goed te verwoorden.

Wat ouders kunnen doen

• Let op signalen: Let op subtiele veranderingen in gedrag, zoals teruggetrokkenheid, plotselinge boosheid, of stil verdriet.

• Praat zonder oordeel: Vraag regelmatig hoe het online gaat en luister écht, ook over gewone dingen die in hun wereld gebeuren.

• Bespreek de impact: Leg uit dat buitensluiten, online of offline, pijn kan doen en dat het belangrijk is om erover te praten.

• Maak online veilig bespreekbaar: Zorg dat je kind voelt dat het altijd bij jou terecht kan, zonder angst voor boosheid of straf.

Online buitensluiten en andere risico’s zijn pijnlijk en kunnen het zelfvertrouwen, de vriendschappen en de mentale gezondheid van kinderen beïnvloeden. Maar als ouders alert blijven, vragen stellen en luisteren, kunnen we veel leed voorkomen of verzachten.

Laat het filmpje een gesprek starten. Niet alleen in de klas, maar ook thuis. Want het begint met zien, luisteren en aanwezig zijn.